Tussen wereld en werkelijkheid

Fragment uit De tuin der lustenDe moraal lijkt een vanzelfsprekendheid voor de mensen om me heen. Onder hen heerst een soort consensus over wat goed is en wat verkeerd, zonder dat de betekenis van deze begrippen werkelijk worden bevraagd of onderbouwd. Toch denkt vrijwel niemand van hen, een enkele stille gelovige daargelaten, dat die moraal vastligt doordat die van bovenaf is opgelegd. Blijkbaar gaat de overgrote meerderheid er vanuit dat de moraal zit ingebakken in ons wezen of in de samenleving.

Op het eerste gezicht lijkt het ook helemaal niet vreemd dat we in grote lijnen dezelfde moraal hebben. We leven nu eenmaal in een maatschappij waarin door de jaren heen regels en mores zijn ingesleten waar iedereen rekening mee dient te houden. Het persoonlijk geweten van het individu staat in de context van wat door de maatschappij als goed en kwaad wordt gezien en hoe je je dient te gedragen voor het oog van het kerkvolk. Dat word je al met de paplepel ingegeven.

Lees verder

Geplaatst in Ontsnappen aan het atheïsme | Tags: , | Een reactie plaatsen

Nostalgie en het paard van opa Maurits

In het kader van ‘De afhankelijkheidsverklaring’ schreef Peter Vermeersch een essay voor De Correspondent, Wat ik leerde van mijn grootvader en zijn oude paard: zonder zorg voor elkaar valt niet te overleven. Dat is een mooi geschreven verhaal geworden met een prachtig beeld als uitgangspunt, een man en zijn paard. Zij zijn afhankelijk van elkaar, zo lijkt het verhaal te zeggen, en dat soort afhankelijkheid zijn we heden ten dage min of meer kwijt. Wat dan weer zonde is.

Maar nu ik het helemaal heb gelezen knelt er iets. Geboeid heb ik me laten meevoeren naar de afsluiting, waar het ineens allemaal niet meer klopt. Ik voel me hier flink voor de gek gehouden. En het zou me ook niet verbazen als Peter Vermeersch daarover stiekem in zijn vuistje lacht.

Lees verder

Geplaatst in Spreuken en sproken van alledag | 1 reactie

Waarom wij Nederlanders vasthouden aan Zwarte Piet

Zwarte Piet Nog niet zo heel lang geleden speelde ik zelf voor Zwarte Piet. Daar heb ik een waar feestje van gemaakt. Ik hing de pias uit, ik heb gezwaaid en gelachen. Het was heerlijk om met die kinderen te ravotten, op hun gezichten een mengsel van ontzag en verwachting te zien, angst en vreugde, precies zoals ik ook zelf ooit Zwarte Piet beleefde. Zonder opscheppen mag ik zeggen dat mijn incarnatie van de knecht van Sinterklaas een groot succes was, die bij de kinderen de show stal. Ik heb ervan genoten.

Dat was allemaal nog voordat het mooie kinderfeest verpest werd door de Zwarte Pieten-discussie die tegenwoordig woedt. Daarin wordt ons met klem verteld dat we Zwarte Piet moeten loslaten, omdat de huidige vorm racistisch zou zijn. Zwarte Piet moet van kleur en vorm veranderen of zelfs helemaal verdwijnen. Terwijl de meeste Nederlanders niets willen weten van verandering. We houden stevig vast aan het gebruik, dat we al ons hele leven kennen en waarvan we zielsveel houden, in de vorm waarin we het ooit zelf als kind hebben leren kennen. Lees verder

Geplaatst in Spreuken en sproken van alledag | Tags: | 23 reacties

De schepping

De scheppingIn Wat het betekent atheïst te zijn heb ik verteld dat ik op reis ga om alles te weten te komen over het morele. Ik heb uit de doeken gedaan hoe het komt dat ik in deze wereld moreel gezien geen enkel objectief boven of onder kan onderscheiden, geen goed en geen kwaad. Als ik die begrippen nauwkeurig probeer te onderzoeken worden ze steevast wazig, lopen ze steeds meer in elkaar over en verdwijnen ze uiteindelijk allebei helemaal uit zicht. Toch spelen ze een belangrijke rol in mijn leven. Ze blijven me pesten en lastigvallen. Blijkbaar ben ik dan toch een moreel mens en wordt het dus echt tijd dat ik ze een duidelijker plaats ga geven in mijn wereld. Maar dat is nog lang niet eenvoudig, omdat ik er tegelijk van overtuigd ben dat de gebaande paden door deze moeilijkheden niet meer zijn dan dwaalwegen. God is verdwenen uit mijn universum, dus er is geen weg terug naar de religie. En ik zie ook geen heil in het spoor naar zingeving dat de atheïsten me aanwijzen. Ik wil juist ontsnappen aan de zuigkracht van de ideeën waarmee zij het vacuüm willen opvullen dat God heeft achtergelaten. Dus moet ik zelf op zoek en steek ik nu van wal op mijn ontdekkingsreis. En u, eventuele lezer, u vergezelt me op die zoektocht. U kijkt over mijn schouders heen mee en denkt er het uwe van. Zo vormen we samen een reisgezelschap.

Maar voor we de reis werkelijk aanvaarden hebben we nog een paar dingen te doen. Lees verder

Geplaatst in Ontsnappen aan het atheïsme | Een reactie plaatsen

Wat het betekent atheïst te zijn

Paas & Peels & Dawkins Geloven is een paradijselijke staat, geloof me. Voor wie in God gelooft heeft de wereld om ons heen zin en doel. Alles heeft een eigen plaats en functie. De gelovige is ontslagen van de plicht om die plaats en functie volledig te begrijpen of te doorgronden, want God heeft het zo gewild. Ook al begrijp je zelf de zin niet, of het doel, of de functie, je bevindt je in het Grote Kunstwerk van de Grote Kunstenaar, het is niet meer dan vanzelfsprekend dat je dat niet kunt overzien. Het enige wat je werkelijk nodig hebt is vertrouwen in God. Dan heeft het leven zin, richting en is het in de grond onproblematisch. Onder alle uitdagingen van alledag is er zekerheid. Tenminste, zo’n benijdenswaardige positie nam ik zelf ooit in. Ik ben opgegroeid in een goed katholiek gezin in het zuiden des lands, daar word ik altijd weer op gewezen als ik vertel dat ik de jongste ben van acht kinderen.

Het geloof van mijn kinderjaren was een religieus en tegelijk mystiek geloof, dat opgeroepen werd door rituelen. Via die weg was het een vanzelfsprekende werkelijkheid. In de kerk stond ik vol overgave op als de indrukwekkend geklede priester declameerde: ‘Verhef uw hart’. Ik sprak de mooiste woorden vol hartstocht mee: ‘Heer, ik ben niet waardig dat gij tot mij komt, maar spreek slechts één woord, en ik zal gezond worden.’ Daarin voelde ik me één worden met de hele gebeurtenis, daarin zat de mystiek.

Lees verder

Geplaatst in Ontsnappen aan het atheïsme | Tags: | Een reactie plaatsen

Een urn in het Nationaal Monument; Nederland als dader

Urn in het Nationaal Monument
In het Nationaal Monument op de Dam blijkt een urn te zitten met stoffelijke resten van Nederlandse soldaten die gesneuveld zijn bij de Politionele Acties in Indonesië. In 1956, toen het monument werd onthuld, vond men dat blijkbaar gepast als eerbetoon aan onze jongens die ver van huis de dood hadden gevonden terwijl ze vochten voor het koninkrijk.

Tegenwoordig denkt men daar heel anders over. Rik Peels verwoordde dat onlangs in EenVandaag, waarin direct werd voorgesteld om de urn uit het monument te verwijderen: “Daar zijn afschuwelijke dingen gebeurd. Mensen zijn op grote schaal geëxecuteerd zonder goede reden. Dus dat we die hier herdenken is een probleem.” En het is inderdaad een probleem, dat ben ik volmondig met Rik Peels eens. Maar ik denk niet dat we dit probleem moeten oplossen door de urn uit het monument te halen. Ik denk zelfs dat we de as moeten laten zitten en dat we iedereen van deze feiten moeten doordringen: die as zit in het monument, en dat is een probleem.
Lees verder

Geplaatst in Herdenken | Tags: , | Een reactie plaatsen

Onze pijnlijke verantwoordelijkheid

Over het herdenken van Nederlandse SS’ers op 4 mei

Als je het over Nederlandse SS’ers hebt in verband met 4 mei, dan heb je het natuurlijk over Dirk Siebe, de enige Nederlandse SS’er die we collectief bij zijn voornaam kennen. Hij was de oudoom van Auke de Leeuw, die zijn gedicht over hem niet mocht voordragen op de Dodenherdenking van 2012. Terecht denk ik, omdat Dirk Siebe in het gedicht alleen als slachtoffer wordt voorgesteld, terwijl hij is omgekomen aan het oostfront waar hij ongetwijfeld ook dader is geweest. Daarom wil ik ook zeker niet voorstellen dat we op onze Nationale Dodenherdenking kransen gaan leggen voor hem en zijn kameraden. Maar ik zal wel betogen dat ze een plaats zouden moeten krijgen op 4 mei. Hen herdenken is naar mijn mening de pijn en moeite waard.
Lees verder

Geplaatst in Herdenken | Tags: , , | 1 reactie